การเพาะปลูกข้าว

การลงแขก

       ลงแขก หมายถึง บอกแขกหลายคนช่วยกันทำ

       ประเพณีลงแขกเกี่ยวข้าว หมายถึง การที่เจ้าของนาจะบอกเพื่อนบ้านให่รู้ว่าจะเกี่ยวข้าวเมื่อใด และเมื่อถึงวันที่กำหนดเจ้าของนาก็จะต้องปักธงที่ที่นาของตนเพื่อให้เพื่อนบ้านหรือแขกที่รู้จะได้มาช่วยเกี่ยวได้ถูกต้องทั้งนี้เจ้าของนาจะต้องจัดเตรียมอาหาร คาวหวาน สุรา บุหรี่ น้ำดื่ม ไว้รองรับด้วย และในการขณะเกี่ยวข้าวก็จะมีการละเล่นร้องเพลงเกี่ยวข้องระหว่างหนุ่มสาวเป็นที่สนุกสนานและเพลิดเพลินเพื่อคลายความเหน็ดเหนื่อยได้

       ประเพณีลงแขกเกี่ยวข้าวนี้เป็นประเพณีที่แสดงให้เห็นถึงความมีน้ำใจของคนไทยที่มีการ่วยเหลือซึ่งกันและกัน อีกทั้งยังสามารถช่วยสร้างความสมัครสมานสามัคคีกันในหมู่บ้านได้อีกด้วย นอกจากนี้ทำให้เกิดวัฒนธรรมและการขับร้องเพลงอันเป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของผู้ที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม

 

 

การทำขวัญข้าว

การรับท้องข้าว

       ช่วงระยะข้าวตั้งท้อง ต้องมีการรับท้องข้าว มีตาแหลวหรือชะลอมสานด้วยไม้ไผ่ มีกล้วย อ้อย ส้ม หมากพลู บุหรี่ 1 มวน วันรับท้องข้าวก็ต้องเป็นวันศุกร์ นำตาแหลวและชะลอมไปปักไว้ที่มุมนา ด้วยไม้สะแก แล้วอัญเชิญแม่โพสพมาเสวยเครื่องไชยทาน

คำกล่าวรับท้องข้าว
       “วันนี้วันดี แม่โพสพ แม่โพศรี แม่จันเทพี แม่ศรีสุดา (เป็นวันจันเทวีเป็นวันสีสุชาดา)ขอแต่งเนื้อแต่งตัว เตรียมไปไหว้หลวงพ่อวัดป่า (ป่าเลไลย์) เตรียมเนื้อ เตรียมตัว เดี๋ยวลูกผัวก็จะมา พลางก็กวักน้ำ อาบน้ำยอดข้าวเอากรรไกรตัดแต่ง เหมือนแต่งผมให้สมสวย เอาผ้ามานุ่งเอาสไบมาห่ม หวีผมก็บรรจงแต่ง ทั้งแป้งหอม น้ำหอม ก็ปะก็พรม ด้วยคำชมว่าสวยแล้ว งามแล้ว ดูซิ ดูซิ ดูซิ ให้ส่องกระจก วันดี คืนดี ถ้าแม่โพสพ แม่โพสี ต้องแบกท้องแบกไส้ ก็มีผลสุกลูกไม้ เตรียมเอาไว้ยามแพ้ท้อง ด้วยแล้วนะ"
ก่อนลากลับก็เอามือจับต้นตาแก(สะแก) ปากก็ว่า “ตา ตาแก ฝากแม่โพสพไว้ด้วย หากมีศัตรูหมู่ร้าย หรือย้ายมา ขอให้ตาช่วยไล่ไปให้พ้น จนหมดภัยนะตา” แล้วบอกลาแม่โพสพ “แม่โพสพ แม่โพสี แม่จงอยู่ดี กินดี บัดนี้ต้องขอลา ขอให้ได้รวงละหม้อ กอละมัด มัดละเกวียน นะแม่นะ”

 

 การรับขวัญข้าว

       ระยะข้าวออกรวงแล้ว เหลืองพอเกี่ยว ก็จะต้องทำการแรกเกี่ยวอีก ก็ต้องเป็นวันศุกร์ ทำการเกี่ยว 3 กำมือ แล้วเอาเสียบไว้ที่รับท้องข้าว ก็เริ่มเก็บเกี่ยวในแปลงนาต่อไปจนเสร็จเรียบร้อยดีแล้ว จะเอาข้าวเข้าบ้านหรือเข้าลานก็ต้องเป็นวันศุกร์ เอาข้าวที่หมัดไว้นั้นมา 1 หาบ  เรียกว่า เอาแม่โพสพมาเข้าบ้านหรือลาน ต่อมาค่อยบรรทุกรถหรือเกวียนเข้ามา แล้วกองหรือล้อมไว้ให้เป็นระเบียบ ถ้าเป็นข้าวกองใหญ่ จะเอาข้าวออกนวดก็ต้องทำน้ำมนต์ปะพรมกองข้าวก่อน จึงจะรื้อกองข้าวลงมาย่ำหรือนวดได้ เสร็จแล้วก็เก็บขึ้นยุ้งฉางให้เป็นที่เรียบร้อย

       ระยะต่อมาเตรียมตัวไปรับขวัญข้าวจากทุ่งนา นาสู่ยุ้งฉางก็ต้องเป็นวันศุกร์ สิ่งที่เชิญมีกระจาด สายแหลก ไม้คานฉาย 1 อัน เอาไว้คอนกระจาด มีผ้าขาวม้า 1 ผืน เอาไว้คลุมหัวสายแหลก ในกระจาดมีเสื้อผ้าใหม่ๆ ของเจ้าบ้านและมีเงิน มีทอง น้ำอบ น้ำหอม น้ำ 1 ขวด เผือก มัน ใบเงิน ใบทอง ใบสลอดทั้งต้น แล้วเก็บเอารวงข้าวที่ตกอยู่ในนาใส่กระจาด แล้วแต่จะเก็บได้เพื่อเอามาสู่ยุ้งฉาง
รับขวัญข้าวเข้ายุ้ง จะดูวันถูกพิษนาค เพื่อเอาข้าวขึ้นฉางไม่ให้เสียหาย ใครทำจะเป็นการดี

       - วันข้างขึ้นที่ไม่ถูกพิษนาค คือ 1-2-4-5-7-9-10-13- ค่ำ
       - วันข้างแรมที่ไม่ถูกพิษนาค คือ 2-3-6-8-11-12-14 ค่ำ

© 2018 ศูนย์สารสนเทศชุมชน ตำบลหนองบัว อำเภอเมืองกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี.

Please publish modules in offcanvas position.